Türkiye pop endüstrisi uzun yıllar boyunca solo yıldız üretmeye odaklandı. Hikâye çoğunlukla tek bir isim etrafında kuruldu; yatırım, görünürlük ve risk o isim üzerinden hesaplandı. Boyband/girlband olarak adlandırılan ve dans odaklı idol pop grubu modeli ise Hepsi dışında ağırlığını koyabilen bir yapı haline gelemedi. Bunda temel eksikler, beklentiyi karşılayamayan yapılar ve sürekliliği kurulamayan projeler etkiliydi. Günümüzde yeniden konuşulan boyband ve girlband projeleri, benim de son yıllarda takip etmeye ve yazmaya başladığım K-Pop idol gruplarından esintili denemeler olsa da Türkiye’de kolektif üretimin kültürel gücünün ekonomik bir değere dönüşebileceğinin fark edilmeye başlandığını gösteriyor olabilir.
1990’lardan günümüze dünya, NKOTB, Backstreet Boys, Spice Girls ve NSYNC gibi örneklerle dans odaklı idol grup modelini küresel bir endüstri standardına dönüştürdü. Bu yapı müzik üretimi yanında; koreografi, imaj yönetimi, rol dağılımı ve gençlik kültürü üzerinden bütünlüklü bir ekonomik sistem kuruyordu. Türkiye’de bu rüzgârın ilk örnekleri Birkaç İyi Adam ve Çıtır Kızlar oldu. Ancak her iki grup da görsel ve dansın ötesinde müziğe dair ciddi bir atılım yapamadı. Özellikle vokal performansların teknik açıdan yeterince güçlü olmaması, bu projelerin kalıcılığını zorlaştırdı ve kısa ömürlü popülerlik deneyimleri olarak hatırlanmalarına yol açtı. Sonraki dönemlerde ise dans/band projeleri tek tük karşımıza çıktı o kadar. Yakın dönemde Manifest’in bir Çıtır Kızlar şarkısını yorumlaması, 90’lar girlband geçmişinin güncel popla hâlâ temas edebildiğini gösteriyor. Bu da meselenin “isteseler de başaramazlardı” gibi tek bir nedene indirgenemeyeceğini ortaya koyuyor.
Bu örnekler, Türkiye’de idol temelli pop gruplarının dönem dönem var olmaya çalışsa da; kalıcı bir modele dönüşemediği gerçeğini gösteriyor. 2000’ler boyunca grup kurma projeleri gündeme geldi; fakat uzun vadeli repertuvar planı, yatırım sabrı ve kriz yönetimi çoğu projede kalıcı biçimde kurulamadı. Gruplar çoğu zaman heyecanla başladı, ancak bu mimari eksik kaldığı için devam edemedi.
2000’lerin başında tabloyu değiştiren bir istisna ortaya çıktı: Hepsi. Hepsi sadece hit şarkılar seslendiren bir pop grubu olmadı. Grup sahne disiplini, koreografi standardı ve gençlikle kurduğu bağ sayesinde girlband modelini ana akımın merkezine taşıdı. Grup, dönemin en güçlü kolektif pop markalarından birine dönüştü ve efsaneleşti. Ancak tam da bu noktada Türkiye’de idol pop grubu modelinin kırılganlığı görünür oldu. Gülçin Ergül’ün ayrılığı, ardından gelen üçlü devam süreci ve yıllar içinde durup durup alevlenen karşılıklı açıklamalar, Hepsi’nin bir daha birleşmemek üzere dağılmasıyla sonuçlandı. Efsaneleşme ile dağılma arasındaki bu süreç, modelin neden hâlâ kalıcılık sorunu yaşadığını da gösteriyor.
Bu yazıyı kaleme alma sebebim, son dönemde peş peşe ortaya çıkan yeni grup projeleri. Big5 gibi yarışma temelli oluşumlar, Metronom Akademi ve Idol House gibi eğitim ve içerik üretim odaklı yapılar, hatta Radik5l Boyband gibi doğrudan “model” iddiasıyla konumlanan projeler eş zamanlı biçimde gündeme geldi. Bu projelerin öncüsü olan Big5 yarışmasından çıkan girlband Manifest’in yarattığı rüzgâr, erkek idol grubu kurma girişimlerini de cesaretlendirdi. Türkiye’de idol temelli erkek grubu olarak kalıcılığı kanıtlanmış bir örnek henüz ortaya çıkmamışken bu kadar çok girişimin birden başlaması ise hem heyecan verici hem de dikkat çekici. Ancak bu projelerin asıl sınavı yarışma ya da lansman sürecinin sonrasında başlayacak. Repertuvar sürekliliği, marka konumlandırması ve kriz anlarındaki tutarlılık, bu girişimlerin geçici bir dalga mı yoksa kalıcı bir model mi olacağını belirleyecek.
Bugün gündeme gelen girlband ve boyband projeleri her ne kadar K-Pop’tan yükselen bir dinamiğin temeline oturtulmaya çalışılsa da ülkemiz pop müzik tarihindeki bu arka planla birlikte değerlendirilmeli. Çünkü mesele yeni isimlerin çıkmasından ziyade; bu kez gerçekten sürdürülebilir bir yapı kurulup kurulamayacağı. Dijital çağın avantajları var: streaming küresel erişim sağlıyor, sosyal medya fandom üretimini hızlandırıyor, algoritmalar niş kitleleri büyütebiliyor. Ancak bunlar tek başına bir model inşa etmiyor. Model; uzun vadeli planlama, rol dağılımının netliği, repertuvar sürekliliği ve kriz yönetimiyle kuruluyor. K-Pop örneğinde fark yaratan en önemli unsurlardan biri örgütlü ve sürdürülebilir bir fandom etkisi. Sadece dinleyen değil; satın alan, kampanya yürüten ve görünürlük için kolektif hareket eden bir hayran kitlesi olmadan bu modelin ekonomik karşılığı yazık ki sınırlı kalıyor.
Hepsi’nin bıraktığı miras, bu alanda başarının mümkün olduğunu kanıtladı; ancak aynı zamanda sürdürülebilirliğin ne kadar zor olduğunu da gösterdi. Bugün Manifest’in 90’lar repertuvarına uzanabilmesi, Çıtır Kızlar’ın mirasının hâlâ canlı olması ve Hepsi’nin yıllar sonra bile gündem yaratabilmesi tek bir şeyi söylüyor: Türkiye’de idol temelli pop grubu modeli bir dönemsel hevesin ötesine geçebilmeli. Zira gençlerin grup müziğini sevdiği açık. Sorun şimdiye kadar yokluk gibi gözükse de; şu saatten sonra artık bu projelerin arkasında uzun vadeli bir organizasyon ve gelişim planının kurulması sorunu olacak.
Türkiye sağlam bir yapı kurabilirse, boyband modelinin kitleleri nasıl sürükleyebildiğini de keşfedebilir. Manifest ile girlband’i yeniden gündemine aldı; ancak güçlü bir boyband’in etkisinin çok daha büyük olabileceği açık. Ayrıca bu model sadece müzik üretmekle sınırlı değil. Marka iş birlikleri, lisanslama, merchandise, konser ve turne gelirleri, hatta dijital içerik formatlarıyla büyüyen çok katmanlı bir ekonomik yapıdan söz ediyoruz. Eğer bu yapı planlı biçimde kurulmazsa, başarı hit şarkı seviyesinde kalır; endüstriyel bir dönüşüme evrilmez.
Yazımın başındaki yorumuma dönecek olursam; Türkiye, idol temelli pop gruplarının kolektif ekonomik gücünü keşfediyor mu? Bence evet. Ancak bunun Türk popüler müzik kültüründe gerçekten iddialı bir idol grup modeli yaratıp yaratamayacağından henüz emin değilim. Zira bir grubun başarısını ilk yıllarıyla ölçmek hata olur; zaman içinde yaşanacak ilk ciddi kriz sonrasındaki tavrıyla ölçülür. Eğer bu kez sabırlı bir mimari kurulursa, mesele yeni bir trend olmayacak. Idol temelli pop grubu modeli bizim ülkemizde de nihayet merkezî bir üretim biçimine dönüşebilir.
Gelen haberler ve yeni kurulacak idol grup haberleri soruyu “Kim çıkacak?” yerine
“Kim kalacak?” seviyesine çekmiş durumda.
Ve eğer yapı işler hale gelirse, kalıcı olmak belki ilk kez mümkün olabilir.
