Konserden Sinemaya, Şarkıdan Protestoya: Müziğin Yeni Sahnesi

Müzik günümüzde sadece şarkılar üzerinden ilerlemiyor. Sahne prodüksiyonları, konser filmleri, sosyal medya anlatıları ve dijital platformlar sayesinde müzik çok daha geniş bir kültürel alanın parçası haline geldi. Bir konser, o akşam yaşanan bir performans olmaktan çıkıyor; bazen sinema salonlarına taşınıyor, bazen bir dizinin içinde yeniden karşımıza çıkıyor, bazen de yeni kuşak müzisyenlerin üretimleri içinde başka biçimlerde yankılanıyor, hatta Netflix, YouTube gibi platformlardan canlı yayımlanıyor.

Son dönemde karşımıza çıkan bu örnekler, müziğin bugün nasıl farklı mecralara yayıldığını ve popüler kültür içinde nasıl yeni anlamlar kazandığını gösteriyor.

Türkiye’de rock müziğin sahne dili çoğu zaman konser performanslarıyla sınırlı kalıyor. Oysa rock müziğin teatral tarafı dünya sahnelerinde uzun zamandır müzikallerle iç içe geçmiş durumda. Türkiye’de bu iki alan arasında kurulan bağ ise hâlâ oldukça sınırlı.

Hayko Cepkin bu yorumumun her zaman dışında kalmayı başaran nadir isimlerden biri. Konserlerindeki sahne enerjisi ve teatral performans dili düşünüldüğünde Cepkin’in müzikal sahnesindeki başarısı da sürpriz değil. O hep çok çalışan ve sahnede hikayesi olan bir müzisyendi.  Daha önce rol aldığı Jekyll & Hyde müzikali, Türkiye’de rock müzisyenlerinin sahne sanatlarıyla kurduğu ilişkinin önemli örneklerinden biriydi. Ancak Cepkin, 2024 yılında sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı bir açıklamayla projeden ayrıldığını duyurmuştu ve açıklamasında, projenin devamını getiren organizasyonel sorunlarla artık başa çıkamadığını belirtmişti.

Bu durum aslında Türkiye’de büyük ölçekli sahne projelerinin karşılaştığı kronik bir sorunu da hatırlatıyor. Tiyatro ve müzik gibi disiplinleri bir araya getiren büyük prodüksiyonların uzun soluklu olması çoğu zaman zor oluyor. Oysa Hisseli Harikalar Kumpanyası ve Lüküs Hayat gibi eserler dönemlerine damga vuran, yıllarca sahnelenebilen müzikaller olarak hâlâ hatırlanıyor.

Bu konuyu geçen yıl, tiyatro sahnelerindeki üretim koşullarını da içeren bir yazımda ele almıştım.

2024’te Müzik: Sahnedeki Tehlikelerden Kolektif Bir Umuda

O yazımda da değindiğim gibi, büyük projelerin kalıcı olabilmesi salt olarak sanatçıların performansına değil, aynı zamanda güçlü bir organizasyon yapısına da bağlı.

Cepkin ise sahneyle kurduğu bağı bu kez yeni bir oyuncu partneri Pelin Akil ile birlikte Jekyll & Hyde’a tekrar hayat veriyor.  Ve belki de tam bu noktada, zor koşullara rağmen sahne üretiminden vazgeçmeyen sanatçılara ayrıca teşekkür etmek gerekiyor. Büyük projelerin yıllarca ayakta kalabilmesi; sabır, emek ve ısrarla mümkün oluyor. Hayko Cepkin’in sahneye yeniden dönme iradesi de bu emeğin görünür örneklerinden biri.

Her yıl baharın gelişini havayla birlikte şarkılardan da anlardık. Melodiler hafifler, sözler umutlanır, ritimler biraz daha açılırdı. Oysa bu yıl dikkatimi çeken şey tam tersi oldu. Yeni çıkan birçok şarkıda baharın ferahlığını hissetmek yerine; sonbaharı hatırlatan bir duygusallık tattık. Sanki müzik takvimi mevsimlerden bağımsız bir ruh hâliyle ilerliyor.

Bu durumu nasıl okumalıyız? Toplumsal bir ruh hâlinin yansıması olarak mı, yoksa sanatçıların estetik tercihleri olarak mı?

Müzik de birçok sanat dalı gibi çoğu zaman yaşadığımız dönemin duygusal atmosferini taşır. Ekonomik belirsizliklerin, toplumsal gerginliklerin ve geleceğe dair kararsızlıkların yoğun olduğu dönemlerde müzik de çoğu zaman daha içe dönük, daha melankolik bir ton alır. Bu açıdan bakıldığında bugün duyduğumuz şarkılardaki sonbahar hissi bireysel olduğu kadar toplumsal bir ruh hâlinin yansıması da diyebiliriz sanırım.

Öte yandan son yıllarda özellikle bağımsız sahnede melankolik anlatı estetik bir tercih haline geldi. Minimal düzenlemeler, kendine dönen sözler ve düşük tempolu melodiler dinleyiciyle daha doğrudan bir bağ kurmanın yolu olarak görülüyor.

Bu haftaki MüziKoridor’da da tam olarak böyle bir liste var: İlkbaharın ortasında yayımlanmış ama içinde sonbaharın gölgesi dolaşan şarkılar.

Uzayzaman Yolcusu’nu önce müziğiyle tanıdım; zamanla yakınlık kurduğum, özel bir yere sahip bir isim benim için. Yolculuğunun başlarından bu yana dinleyene boyut değiştiren şarkılarını yakından takip ediyorum. Bu yüzden yeni şarkılarını da dinlerken, onun kurduğu dünyayı yakından tanıyan biri olarak kulak veriyorum.

Yeni şarkısı “Dünya Bi’Yavaş”, günlerin giderek hızlandığı, zamanın hissedilmeden akıp gittiği ve insanın bu tempoya yetişmekte zorlandığı bir ruh hâlini anlatıyor. Ama bunu yüksek bir dramatik anlatı yerine, tam tersine bir şekilde yavaşlayarak, boşluk bırakarak ve tekrarlarla kuruyor.

Şarkı kendini acele ettirmiyor; dinleyeni de etmiyor. İçinde bulunduğumuz hızlanmış dünyanın yarattığı zihinsel yorgunluğu, yine o hızın karşısına geçerek anlatıyor. Bu yüzden “Dünya Bi’Yavaş”, hemen hepimizin ruh hâline dair sakin ama net bir itiraz gibi duruyor. Dinleyeni hızla tüketilen bir temponun dışına çıkarıp başka bir zamana davet eden, yavaş yavaş sindirilerek kendini tekrar tekrar dinletmeyi başaran bir şarkı.

Yakarsu, On Air Music Co. çatısı altında birlikte yol aldığımız; şarkı sözleriyle melodiyi farklı bir dengede buluşturan bir müzisyen. “Çok da Düşünmemek Gerek” de bu yaklaşımın güncel örneklerinden biri.

Şarkı, modern hayatın bitmeyen düşünme döngüsüne küçük bir mesafe koymayı önerirken; bunu belirsizlik, yabancılaşma ve kabulleniş gibi temalar üzerinden kuruyor. “Tozpembe değil dünya” gibi ifadeler de parçanın bu gerçekçi ve yer yer mesafeli tonunu belirliyor.

Yalın düzenleme ve sakin tempo, şarkının duygusunu daha görünür kılarken vokalin ön planda tutulması, anlatının doğrudan kurulmasını sağlıyor. Alternatif ile soft pop arasında dolaşan bu yapı, parçayı bir “rahatlama şarkısı” olmaktan çıkarıp, gündelik hayatın içsel sorgulamalarına eşlik eden bir iç ses haline getiriyor.

No Land benim için hep özel bir yerde duran gruplardan biri. Müziğin katmanlı bir anlatı olabileceğini hatırlatan bir sound’ları var. Türkiye alternatif sahnesinde uzun süredir kendi dilini kurabilen ve bunu istikrarlı biçimde sürdüren nadir gruplardan biri olarak da ayrı bir yere konumlanıyorlar.

Grubun yeni çalışması “Nehir” de bunun güçlü örneklerinden biri. Parça, zengin altyapısı ve vokalin taşıdığı duygusal derinlikle; dinledikçe katmanları açılan bir yapı kuruyor. Alternatif folk ve etnik dokuların dengeli kullanımı, şarkının atmosferini de belirlemiş.

No Land’in müziğinde dikkat çeken şey, duyguyu doğrudan vermek yerine onu bir akışın içine yerleştirmesi. “Nehir” de tam olarak bunu yapıyor; dinleyeni yüzeyde tutmak yerine içine çeken, kendi ritmini kuran ve o ritimde ilerleyen bir şarkı olarak öne çıkıyor.

The Echo Friendly’nin “Same Mistakes” şarkısı, indie pop çizgisinde ilerleyen, duygusal atmosferini abartıya kaçmadan kuran bir parça. Şarkı, ilişkilerde tekrar eden hatalar ve yüzleşmeler etrafında şekillenen bir anlatı sunarken, geri çekilmiş düzenlemesi ve vokali öne alan yaklaşımıyla bu duyguyu doğrudan ama kontrollü bir biçimde aktarıyor.

Parça aslında “Let’s Talk About Chu” dizisi için üretilmiş bir şarkı değil. Var olan bir üretim, dizide kullanıldıktan sonra yeniden dolaşıma giriyor. Benim de sevdiğim bu tarz uygulamalar yeni şarkı keşfetme, unutulan şarkıyı hatırlama açısından çok değerli. Bunun yerli dizilerdeki güncel karşılıklarından biri de “Masumiyet Müzesi” dizisinde yer alan Neco’nun “Seni Bana Katsam” şarkısı. Neco’nun “Seni Bana Katsam” şarkısı da bu bağlamda yeniden hatırlanan parçalardan biri. Duygusunu doğrudan ifade eden yapısı, bugün dinlendiğinde hem zamansız hem de kırılgan bir alan açıyor. Belki de bu yüzden, doğru yerde çaldığında yalnızca geçmişe ait bir şarkı gibi değil; hâlâ bugüne temas edebilen bir duygu kurabiliyor. Bu arada diziden bahsetmişken “Masumiyet Müzesi”ni burada geçiştirmek istemiyorum. Kitabı okuyan ve diziyi izleyen biri olarak umarım ayrıca yazabilirim; zira hikâyesi üzerine benim de söyleyeceklerim var.

Şarkıyla ilgili en son söyleyeceğimi en başından söylüyorum: “Gitme Benden”i dinlerken aklıma sürekli Teoman geldi. Türk alternatif popunun önemli bir kısmı hâlâ Teoman’ın açtığı anlatı yolunun izlerini taşıyor ve ben de bunu kabul ediyorum. Ama Çağrı Ergün’ün şarkı yorumu bu sınırı biraz daha aşmış görünüyor. Hatta Teoman dinlese; “Ben bu şarkıyı ne zaman yapmıştım yahu?” dermiş gibi bir benzerlik bahsettiğim. Keşke kendi tarzını tam bulsa ve YouTube’daki içerikleriyle tanınan ve sevilen Çağrı Ergün, şarkılarını daha kendine özgü bir tarzda seslendirse…

Mentra’nın “Unut Bizi” şarkısı, 2000’ler alternatif rock sound’unu hatırlatan yapısıyla dikkat çekiyor. Sert gitar dokusu ve vokalin duygusal yoğunluğu parçayı karanlık ama etkili bir atmosfere taşıyor.

Parça, duygusal gerilimini doğrudan patlatmak yerine aralarda açmayı tercih ediyor; bu da şarkıyı zamanla daha da derin bir etki yaratmasını sağlıyor. Düzenlemedeki bu kontrollü yapı, şarkının anlatısını daha dengeli kılıyor.

“Unut Bizi”, alternatif rock çizgisini koruyan ama kendi atmosferini kurma konusunda da net bir yön arayan bir üretim olarak öne çıkıyor.

K-Pop grupları uzun zamandır müzik üreten gruplar olmanın çok uzağında. Görsel anlatı, sahne prodüksiyonu ve fandom kültürü üzerinden kendi hikâye dünyasını kuran popüler kültür markaları gibi çalışıyorlar. Zaman zaman benim de yazılarımda yer verdiğim ve takip ettiğim Stray Kids de bu modelin güçlü örneklerinden biri.

Grubun dominATE World Tour kapsamında Frankfurt’ta verdiği konseri izleme fırsatım olmuştu.  Frankfurt konserine dair notlarımı daha önce ayrıca yazmıştım.

Stray Kids – DominATE Frankfurt Konseri’nden Notlar

Ancak Stray Kids deneyimi bununla sınırlı kalmadı. Turnenin sinema versiyonunu tüm dünya sinema salonlarında gösterime girdi ve ben de Köln’de izledim. Filmi izlerken, K-Pop’un kurduğu anlatı modelini daha net fark ettim. Bir konser sahnede yaşanan bir performans olarak ele alınmıyor. Aynı konser, kamera açıları, yakın plan çekimler ve sahne arkası görüntülerle sinema salonlarında yeniden kurulabiliyor.
Bu sinema deneyimi, konsere gidemeyenler için bir teselli; gidenler için ise aynı duyguları yeniden hatırlama imkânı sunuyor. Özellikle filmin sonlarına doğru sahne önüne inen, ellerinde lightstick’leriyle şarkılara eşlik eden gençler, konser ambiyansını bu kez sinema salonunda yaşadılar…

Bu; batı da dahil olmak üzere birçok sanatçı için zaten yapılıyor diyenleriniz çıkacaktır ki haklısınız. Ama K-Pop’un farkı; bu kurduğu sistemde konserler, klipler, konser filmleri, sosyal medya içerikleri, hayranlarla sohbet imkanı tanıyan özel platformlar, vb. tek bir anlatının parçaları gibi işliyor. Seyirci de bu hikâyenin salt izleyicisi olarak bırakılmıyor, sürekli takipçisi haline geliyor. Bu yüzden K-Pop konserlerini artık bir müzik etkinliği olarak tanımlamak yeterli değil. Daha doğru bir tanım belki de şu: sahne, sinema ve fandom kültürünün birleştiği çok katmanlı bir popüler kültür deneyimi. Ve bunu şu an bu kapsamda başarabilen başka bir müzik türü yok.

K-Pop dünyasında grupların kariyerleri genellikle son derece planlı ilerler. Bu nedenle bir grubun içinden gelen beklenmedik bir ayrılık haberi her zaman dikkat çeker. Enhypen cephesinde son dönemde yaşananlar da bu alışılmış yapının dışına çıkan bir tablo oluşturdu.

ENHYPEN üyesi Heeseung’in gruptan ayrıldığı, ajansları BELIFT LAB tarafından yapılan açıklamayla duyuruldu. Açıklamada kararın, sanatçının kendi müzikal yönünü takip etmek istemesiyle alındığı ifade edildi. Ancak bu gerekçe, K-Pop endüstrisinde grup devam ederken solo üretim yapan birçok idol örneği varken, hayranlar tarafından yeterince ikna edici bulunmadı.

Geçtiğimiz yıl Coachella performanslarını yazdığım ve tam da hedeflerine ulaşma evresindeki bir grubun, böylesi bir dönemde bu şekilde bir üye ayrılığı ile gündeme gelmesi, açıkçası bana da pek anlamlı gelmedi.

MüziKoridor #19: Coachella 2025 – Gerçekler, Gösteriler ve Gölgedekiler

Sürecin iletişim biçimi de tartışmaları büyüttü. Ajansın açıklaması sonrası ayrılan üye Heeseung’in uzun süre ortada görünmemesi ve ancak daha sonra bir canlı yayınla açıklama yapması, belirsizlik duygusunu daha da artırdı. Zira bu yayın da fanların önemli bir kısmını tatmin etmedi. Sosyal medyada ve Reddit gibi platformlarda yürüyen tartışmalar kısa sürede büyüdü; konu sadece bir ayrılık haberi olmaktan çıkıp ajansın süreci nasıl yönettiğine dair daha geniş bir sorgulamaya dönüştü.

Fan tepkisi bu noktada dijital sınırların dışına taştı. Türkiye’deki ENGENE’lerin (Enhypen fandom adı) İstanbul’da boğaz köprüsüne mesaj yazması dikkate değer eylemlerden biriydi. Yerel ve uluslararası fanlar ajans binası önüne protesto kamyonları gönderdi. “Enhypen is seven” sloganı sosyal medyada en çok paylaşılan etiketlerden biri haline geldi.

Tepkiler müzik endüstrisi içinde kalmadı. Kore dışındaki fanların bulabildikleri resmi kurumları araması, hatta devlet emeklilik sistemini yoğun bir telefon trafiğine maruz bırakmaları ve kurumlara yapılan başvuruların artması, sürecin kamusal alana taşınmasına neden oldu. Bu başvuruların ardından ilgili kurumların açıklama yapmak zorunda kalması ise olayın ulaştığı boyutu gösteren çarpıcı örneklerden biri olarak kayda geçti.

Tüm bu süreç, K-Pop fandomlarının destek ya da boykot geleneklerinin sadece Kore ile sınırlı kalmadığını, zaman zaman kontrol edilmesi zor bir etki yaratabildiklerini ve ses getirme güçleri olduğunu bir kez daha ortaya koydu. Enhypen-Heeseung ayrılığı hakkında henüz somut bir sonuç üretmemiş olsa da konuyu gündemde tutma gücünü göstermeleri bakımından dikkat çekici olduğunu söylemeliyim.

Uzun bir aranın ardından BTS geri döndü. Dönüş süreci bir albüm ya da konser duyurusunun daha fazlası olarak; aylarca süren kayıt süreci, hazırlıklar ve aksiliklerle birlikte adım adım izlenen bir içerik akışına dönüştü. Bu sürecin zirve noktası ise grubun ilk konserinin Netflix üzerinden canlı yayınlanması oldu. Hemen ardından Netflix’te yayınlanan BTS: THE RETURN belgeseli ise grubun uzun bir aranın ardından yeniden bir araya geliş sürecini merkeze alıyor. Üyelerin stüdyoya dönüşünü, yeni şarkıların oluşumunu ve bu süreçte yaşadıkları içsel dalgalanmaları takip eden yapım, geri dönüşün yalnızca bir performans değil, daha geniş bir yeniden kurulum hikâyesi olduğunu gösteriyor.

Bu anlatının sahne tarafı ise doğal olarak konser performansında karşılığını buluyor.

Ben de canlı olmasa da aynı gün içinde Netflix’teki konseri izledim. Açıkçası BTS, K-Pop içinde en uzak durduğum, hatta bir dönem “K-Pop sevmiyorum” dediğim süreci temsil eden gruplardan biri. Grup üyelerinin solo projelerini ne kadar dinlenir ve solo performanslarını güçlü buluyorsam, grup olarak ürettikleri müziğe o kadar mesafeli kaldım. Bu elbette kişisel bir yaklaşım; zira dünya genelinde bu kadar geniş ve örgütlü bir hayran kitlesine sahip başka bir grup bulmak zor.

Ama buna rağmen, bu kadar uzun bir aradan sonra gelen dönüşün müzik takip eden biri olarak bende de bir beklenti yarattığını söylemek gerekir. Nitekim albüm çıkışıyla birlikte Spotify’da ilk gün rekorları kırıldı, Seul’de düzenlenen konser ise aynı meydanda kurulan dev ekranlar aracılığıyla binlerce kişi konseri birlikte takip etti. Ancak bu ölçekte bir organizasyon, kamusal alan kullanımı ve güvenlik açısından da eleştirileri beraberinde getirdi.

Sahne tarafına geldiğimizde ise benim için daha tartışmalı bir tablo var. Stray Kids başta olmak üzere ATEEZ, TXT, Enhypen gibi grupların konser ve festival performanslarını bilen biri olarak BTS’in sahnesini beklediğim kadar güçlü bulmadım. Prodüksiyonu yer yer “yasak savar” denebilecek bir sadelikte, performanslarını ise daha mesafeli ve yer yer etkileşimi düşük bir çizgide buldum. Aynı sahnenin farklı gruplara verildiğinde çok daha yüksek bir enerjiye dönüşebileceğini düşünmeden edemedim.

BTS’in geldiği nokta, bir anlamda “ne yapsa izlenir” eşiğine ulaştıkları bir alanı da işaret ediyor. Ancak popüler müzik tarihinde bu tür eşiklerin uzun vadede nasıl sonuçlar doğurduğu da biliniyor. Önümüzdeki dünya turnesi, grubun bu yeni dönemini anlamak açısından belirleyici olacak. O noktada bu konuyu yeniden yorumlamak daha anlamlı olabilir.

Bugün müzik sadece şarkılar üzerinden var olan bir alan değil. Konser sahnelerinden sinema salonlarına, dizilerden bağımsız üretimlere kadar genişleyen bir anlatı alanı içinde dolaşıyor.

Bir yanda K-Pop’un dev prodüksiyonları ve küresel fandom kültürü, diğer yanda bağımsız sahnede üretilen duyguyu içinde tutan şarkılar var. Bu yüzden de her zaman hangi müzik türünü dinlersek dinleyelim; dinlemek işi bir şarkıya indirgenmiyor; aynı zamanda farklı hikâyeler arasında dolaşmak anlamına da geliyor.

Beyza Cumbul