Annapolis Royal limanını korumak amacıyla 1629 yılında İskoç yerleşimciler tarafından kurulan Fort Anne Ulusal Tarihi Sit Alanı, yüzyıllar sonra yeni bir sürprizle gündeme geldi. Nova Scotia‘da bulunan tarihi kalede, sıradan bir hazırlık çalışması sırasında beklenmedik bir keşif yapıldı: İngilizler tarafından 1752’de inşa edilen ve 1795’te yıkılan devasa bir kışla binasının temeli.
Keşfi yapan isim, Parks Canada arkeologu Rebecca Dunham oldu. Dunham’ın görevi aslında oldukça basitti; sitede düzenlenecek bir etkinlik için kurulacak iki büyük çadırın en uygun yerini belirlemek. Ancak saha araştırması sırasında incelediği tarihi çizimler ve belgeler, onu yaklaşık 44 metre uzunluğunda ve 12 metre genişliğindeki bu kışla temeline götürdü.
Meydanın altında neler var, kimse bilmiyordu
Fort Anne’in geçit töreni meydanı, 1990’ların ortasında sadece bir köşesinin incelenmesi dışında bugüne kadar arkeolojik olarak neredeyse hiç kazılmamıştı. Bu yüzden toprağın altında tam olarak neyin bulunduğu bir muammaydı.
Yüzlerce test çukuru açmak yerine daha temkinli bir yol izleyen Dunham, önce eski belgeleri ve çizimleri tarayarak toprağın altındaki olası yapıları tespit etmeye çalıştı. Aradığı ipucu, 1752 yılında inşa edilip 1790’larda ortadan kaldırılan büyük kışla binasıydı.
Söz konusu yapı, gerçekten de etkileyici boyutlardaydı. “Subayları ve askerleri barındıran, iki katlı büyük bir tuğla yapıydı” diyen Dunham, kazı sırasında ortaya çıkardıkları duvarların özelliklerini şöyle aktardı: “Kesme taştan yapılmış, harçlı ve yaklaşık 90 santimetre kalınlığındaydı.”
Kazıklar tarihi yapıya zarar verebilirdi
Çadırların kurulumu sırasında toprağa çakılacak metrelik kazıklar, tam da bu kışla temelinin üzerine denk gelme riski taşıyordu. Bu nedenle Dunham, “kaçınma” stratejisini benimsedi. 18. yüzyıldan kalma yapıların meydandaki tam konumunu belirleyip işaretleyerek, çadırların temellere, baca tabanlarına ve bölme duvarlarına zarar vermeyecek şekilde konumlandırılmasını sağladı.
Bu amaçla bir jeofizik tarama gerçekleştiren ekip, Coğrafi Bilgi Sistemi (GIS) analizleriyle de desteklenen bu çalışma sayesinde yapının sınırlarını haritalandırdı. Dunham’ın açtığı küçük bir test çukuru, şans eseri doğrudan binanın köşesine denk geldi. Yapının genişliğini bildiği için birkaç metre ötede açtığı ikinci çukurda da diğer köşeyi buldu.
Gelecekteki kazılara ışık tutacak
Parks Canada’da güneybatı Nova Scotia bölgesinden sorumlu ziyaretçi deneyimi ve ulusal tarihi sitler müdürü Ted Dolan, bu keşfin önemine dikkat çekti: “Meydanda inşa edilip yıkılan ya da yanan pek çok bina oldu.” diyen Dolan, “Bu keşfin asıl önemi, artık meydandaki diğer bina temellerinin yerini bulmak için çok isabetli referans noktalarına sahip olmamız. Elimizdeki planlar diğer binalara olan mesafeleri kesin olarak veriyor. Bu sayede sitedeki diğer temellerin konumunu artık çok daha doğru şekilde tahmin edebiliyoruz.” ifadelerini kullandı.
Sonuç olarak, bir çadır kurulumu için yapılan basit bir önlem çalışması, Fort Anne’in 18. yüzyıldaki yerleşim düzenine dair yıllardır çözülemeyen bir bilmeceyi aydınlattı. Uzmanlar, bu kışla temelinin bulunmasının, meydanda zamanla inşa edilip yıkılan diğer yapıların da izini sürmeyi kolaylaştıracağını belirtiyor.
